W obliczu wzmożonych zagrożeń - przez blackouty i przerwy w dostawie prądu, aż po rosnące ryzyko konfliktu zbrojnego, dezinformacji czy ataków hybrydowych - władze w Polsce postanowiły podnieść poziom świadomości obywatelskiej. Efektem tych działań jest „Poradnik bezpieczeństwa” opracowany przez MSWiA przy współpracy z MON-em. Publikacja jest praktycznym przewodnikiem - z instrukcjami, co zrobić przed, w trakcie i po sytuacji kryzysowej, by chronić siebie, rodzinę, mienie, a w razie potrzeby - umieć reagować.

Dotychczas poradnik funkcjonował w formie cyfrowej - dostępny online. Jednak jego autorzy uznali, że to za mało. Nie każda osoba ma bowiem łatwy dostęp do internetu; część społeczeństwa to seniorzy, inne osoby niekorzystające regularnie z sieci. Dlatego zdecydowano - publikacja pojawi się także w formie papierowej i trafi do każdego gospodarstwa domowego w Polsce.

Według komunikatów MSWiA ze września bieżącego roku, nakład planowany był na około 13 milionów egzemplarzy - co pokrywa się z liczbą gospodarstw domowych w kraju. W kolejnych komunikatach pojawiają się też dane o zwiększeniu produkcji - nawet do około 16 milionów kopii, by uwzględnić również egzemplarze dostępne w urzędach, gminach, ośrodkach etc. W ten sposób państwo dąży do tego, by każdy obywatel miał fizyczny dostęp do tej wiedzy - niezależnie od miejsca zamieszkania, wieku, sytuacji - i by mógł korzystać z poradnika w warunkach utrudnionego dostępu do prądu czy internetu.

Co znajduje się w poradniku - treść i zakres

Poradnik ma ponad 50 stron i zawiera wyczerpujące informacje podzielone na kilka części: przygotowanie, reagowanie, plan.

Znajdują się tam między innymi:

• Opis systemu ochrony ludności i obrony cywilnej: rola władz - od samorządów po państwowe służby, rola obywatela, obowiązki. Poradnik wyjaśnia jak struktury państwowe i służby ratunkowe chronią społeczeństwo, a co mogą zrobić sami mieszkańcy.
• Informacje o sygnałach alarmowych i komunikatach ostrzegawczych - co oznaczają syreny, kiedy reagować, co zrobić w razie ogłoszenia alarmu lub ewakuacji.
• Wskazówki dotyczące przygotowania domu i otoczenia - jak zabezpieczyć mieszkanie, dom, co zgromadzić: zapasy wody, żywności, leków, środków higieny; jak zadbać o zwierzęta domowe lub gospodarskie; jak przygotować plan ewakuacji, mapy, dokumenty; jak zadbać o osoby starsze, dzieci, osoby z niepełnosprawnościami.
• Instrukcje postępowania w różnych scenariuszach kryzysowych: blackout, brak prądu; pożar; powódź; zagrożenia biologiczne, chemiczne, radiologiczne; atak z powietrza; konieczność ewakuacji; sytuacje wojenne. Poradnik opisuje też postępowanie w warunkach wojennych czy zagrożenia militarnego.
• Zalecenia dotyczące plecaka ewakuacyjnego.
• Rady przydatne w kryzysie - co robić jeśli nie masz dostępu do schronienia; jak chronić dane, unikać paniki; podstawy pierwszej pomocy.

Poradnik podkreśla, że bezpieczeństwo nie zależy wyłącznie od państwa - to także wspólne zadanie obywateli. Zachęca do współpracy, solidarności, pomocy rodzinie, sąsiadom, osobom starszym - budując w ten sposób wspólnotową odporność na kryzysy.

Znaczenie papierowej wersji i skali dystrybucji

Decyzja o wydruku milionów egzemplarzy poradnika to nie przypadek. Papierowa forma to gwarancja, że treści dotrą wszędzie - także tam, gdzie internet lub zasięg bywają niedostępne, lub do osób, które z technologii nie korzystają. Wówczas instrukcje nie zostaną zgubione w zakładkach przeglądarki - będą fizycznie dostępne, gotowe do wykorzystania.

Skala - 13-16 mln egzemplarzy - to praktycznie każdy dom w Polsce. Dzięki temu poradnik staje się narzędziem powszechnym, a informacje - potencjalnie dostępne dla całego społeczeństwa. To ważne zwłaszcza w kontekście rosnącej niepewności - kryzysów klimatycznych, energetycznych, ale też geopolitycznych.

To także sygnał: władze uświadamiają, że bezpieczeństwo to nie tylko służby - to nasza wspólna odpowiedzialność. Każdy obywatel - bez względu na wiek, status - może coś dla ochrony swojej i swoich bliskich zrobić. Wystarczy wiedzieć „jak” - a poradnik ma tę lukę wypełnić.

Poradnik bezpieczeństwa to ważna inicjatywa - łącząca instytucje państwowe i obywateli w odpowiedzi na rosnące zagrożenia. Jego publikacja w formie papierowej, masowy i dystrybucja do każdego domu to krok w stronę podniesienia świadomości i odporności całego społeczeństwa. Warto potraktować go poważnie - przejrzeć, zaplanować, przygotować siebie i bliskich. W sytuacji kryzysowej może to być różnica między paniką a przygotowaniem.

Fot. Krzysztof Gumul / WCEO / flickr MON

Tekst powstał w ramach realizacji zadania publicznego zleconego w ramach Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018–2030 r. „Bezpieczna Polska jutra – rozwój działań misyjnych Alioth Foundation”.